ديگرى است كه مقتضى عمل بر خلاف مقتضاى دليل اول است . رخصت ، يعنى خداوند در بعضى از اوقات براى آسان گرفتن بر مكلف ، احكامى را تشريع نموده است مانند مباح بودن گوشت همراه با بقاى حكم اصلى مردار به خاطر زنده ماندن همراه با وجود حكمت تحريم ، يا مانند افطار براى مسافر در ماه رمضان . رخصت ، از قاعده‌ى رفع حرج گرفته شده است . رخصت إسقاط : وظايف سنگين و احكام دشوارى كه بر امت‌هاى پيشين واجب شده بودند ، از امت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برداشته شده‌اند ، مثل خودكشى به خاطر توبه در بين قوم موسى . آن‌چه كه حكمش براى افراد به سبب عذر معتبر همراه با بودن حكم اصلى ساقط شده است . رخصت ترفيه : فعلى كه انجام آن همراه با بودن دليل حرمت مجاز است ؛ يعنى حكم عزيمت فعل همچنان باقى و دليل آن همچنان موجود است ، اما به سبب وجود وصف مخالف با حكم عزيمت عمل بر خلاف مقتضاى حكم درست است . مانند واداركردن شخص مسلمان به كفرگويى در حالى كه در دل ايمان يقينى دارد . رخصت ترك : حرمت عملى كه انجام آن بر مكلف واجب است ؛ چون انجام آن موجب ضرر زدن به يكى از مصالح پنج‌گانه ( دين ، جان ، مال ، عقل ، نسب ) مىشود ، مانند روزه گرفتن اگر موجب هلاكت شخص شود كه به خاطر حفظ جان ، روزه گرفتن حرام است . رخصت فعل : وجوب انجام عملى كه بر مكلف حرام بوده است ؛ چون اگر انجام ندهد ، ضررهاى زيادى به يكى از مصالح پنج‌گانه وارد مىشود ، مانند خوردن گوشت مردار براى شخص گرسنه . رساله : مجله‌اى است كه شامل مقدارى از مسائل همگون است كه شامل مقدمه و سه مقاله و خاتمه مىشود . الرساله ، اولين كتابى است كه در علم اصول فقه نوشته شده است ؛ هرچند شامل همه‌ى مباحث اصولى نيست . اين كتاب را امام شافعى محمد بن ادريس ( 204 ه . ق ) در بين سال‌هاى 198 - 195 در بغداد بنا به درخواست محدث بصره امام عبد الرحمن بن